Wat ik bedoel met een filmische stijl en een documentaire blik?

Een filmische manier van vertellen, met een documentaire manier van kijken.

“Filmisch” en “documentair” zijn woorden die ik regelmatig gebruik om mijn manier van werken te omschrijven. Maar wat bedoel ik daar eigenlijk mee? Voor mij gaat een filmische stijl niet alleen over hoe een beeld eruitziet. En een documentaire blik gaat niet alleen over het maken van een documentaire. Het gaat veel meer over de manier waarop ik naar beeld, geluid, mensen en verhalen kijk.

Filmische stijl begint bij techniek

Een filmische stijl is voor mij in eerste instantie ook een technisch verhaal. De keuzes die je tijdens het filmen maakt, bepalen voor een groot deel hoe een beeld uiteindelijk aanvoelt. Wanneer ik film, gaat mijn voorkeur meestal uit naar 24 frames per seconde. In combinatie met een shutter angle van 180 graden ontstaat een natuurlijke hoeveelheid motion blur. Beweging krijgt daardoor een bepaalde vloeiendheid die we gewend zijn uit film.

Ik film daarnaast meestal in een LOG-profiel. Het beeld dat rechtstreeks uit de camera komt, ziet er daardoor vaak wat vlak en weinig contrastrijk uit. Dat is juist de bedoeling. LOG geeft me in de nabewerking veel meer ruimte om het beeld vorm te geven en details in zowel de hoge lichten als schaduwen te behouden. Daar begint voor mij het echte werk.

Niet zo scherp mogelijk, maar zo natuurlijk mogelijk

In de color grading zoek ik meestal naar een uitstraling die doet denken aan analoge film. Niet omdat ieder beeld letterlijk op film moet lijken, maar omdat analoge film een bepaald karakter heeft. Het beeld voelt vaak minder klinisch en digitaal. Ik kijk daarbij naar contrast, verzadiging, huidtinten, hooglichten en schaduwen. Soms trek ik de schaduwen iets op, zodat ze niet volledig dichtlopen. Ik haal vaak wat digitale scherpte uit het beeld en voeg, wanneer het past, een subtiele film grain toe.

Het doel is niet om simpelweg een effect over het beeld te leggen. Het doel is om het beeld natuurlijker, tastbaarder en minder digitaal te laten voelen. Filmisch betekent voor mij dan ook niet dat een beeld er duur of spectaculair uit moet zien. Het gaat om de manier waarop licht, beweging, kleur, compositie en textuur samen een bepaalde ervaring creëren.

Geluid is minstens zo belangrijk

Een filmische ervaring wordt niet alleen door beeld gemaakt. Geluid is misschien wel een van de meest onderschatte onderdelen van video. Natuurlijk speelt muziek een belangrijke rol, maar vaak zijn het juist de geluiden die je bijna niet bewust opmerkt die een scène geloofwaardig maken. Een deur die opengaat, voetstappen, wind door bomen, verkeer op de achtergrond, een ruimte die stilvalt of simpelweg de ademhaling van iemand die in beeld is. Dat soort geluiden geven een beeld een plek.

Daarom besteed ik veel aandacht aan sound design. Muziek en omgevingsgeluid moeten niet simpelweg onder de beelden liggen, maar onderdeel worden van het verhaal. Een goed beeld zonder goed geluid kan nog steeds plat aanvoelen. Een goed ontworpen soundtrack kan een relatief eenvoudig beeld ineens veel meer betekenis geven.

Inspiratie komt uit film

Mijn manier van werken is sterk beïnvloed door films, regisseurs en cinematografen. Ik kijk niet alleen naar het verhaal, maar ook naar hoe een verhaal wordt verteld. Waarom staat de camera daar? Waarom beweegt hij wel of juist niet? Waarom is een ruimte donker? Waarom blijft een shot langer staan dan je verwacht? Dat soort keuzes zijn voor mij minstens zo interessant als het verhaal zelf.

Er zijn bovendien nog steeds filmmakers die bewust kiezen voor analoge film in plaats van digitaal. Denk bijvoorbeeld aan Quentin Tarantino, Christopher Nolan en Martin Scorsese. Niet omdat digitale camera's niet goed genoeg zijn, maar omdat film een eigen karakter heeft en bepaalde keuzes afdwingt. Dat vind ik interessant. Techniek moet voor mij niet het doel zijn. Het is een middel om een bepaalde manier van vertellen mogelijk te maken.

Lees ook mijn eerdere artikel over cinematografie waarin ik dieper inga op beeldtaal, compositie, licht en camerabeweging.

Een documentaire blik begint met nieuwsgierigheid

Waar mijn filmische stijl voor een groot deel gaat over hoe ik iets in beeld breng, gaat mijn documentaire blik meer over hoe ik naar iets kijk. Ik ben van nature nieuwsgierig. Ik heb altijd een sterk verlangen gehad om te begrijpen hoe dingen werken, waarom mensen doen wat ze doen en wat er achter een verhaal zit. Die nieuwsgierigheid heeft me veel laten reizen en verschillende werelden laten ontdekken.

Tijdens die reizen ben ik steeds meer gaan filmen. Niet alleen om mooie beelden te maken, maar om te begrijpen wat ik zag. Zo maakte ik onder andere een documentaire in Bosnië over de piramides van Visoko. Een onderwerp dat op zichzelf al vragen oproept, maar vooral interessant wordt wanneer je de mensen, de omgeving en de verschillende verhalen eromheen leert kennen.

Dat is voor mij de kern van een documentaire blik. Niet meteen bepalen wat het verhaal moet zijn, maar eerst kijken, luisteren en ontdekken.

Niet alles hoeft geregisseerd te worden

Wanneer ik op locatie film, probeer ik daarom niet alles dicht te timmeren. Natuurlijk bereid ik een productie goed voor. Ik weet wat er gemaakt moet worden en welke beelden nodig zijn. Maar ik wil ook ruimte houden voor wat er daadwerkelijk gebeurt. Een onverwachte reactie, iemand die iets vertelt wat je niet had voorzien, een klein moment tussen twee scènes, een bepaalde blik of het licht dat ineens verandert. Juist die momenten kunnen een verhaal geloofwaardig maken.

Een documentaire blik betekent voor mij daarom ook observeren. Niet alleen filmen wat iemand vertelt, maar kijken naar wat iemand doet. Niet alleen de grote momenten vastleggen, maar juist ook de kleine dingen die iets over een persoon, plek of situatie vertellen.

Van journalistiek naar documentaire storytelling

Die manier van kijken heb ik niet alleen tijdens mijn eigen reizen ontwikkeld. Ik heb ook gewerkt voor een mediabedrijf dat nieuws en journalistieke content produceert. Daar maakte ik reportages, interviews en podcasts, zowel op locatie als in de studio. Dat werk heeft me geleerd om snel te kunnen schakelen, goede vragen te stellen en vooral te luisteren.

Je kunt een interview volledig voorbereiden, maar uiteindelijk kan juist het antwoord dat je niet verwacht het interessantste onderdeel van het verhaal worden. Dat vind ik ook interessant aan documentaire storytelling. Je begint met een idee, maar je weet nooit helemaal waar je uitkomt.

Filmische stijl en documentaire blik

En daar komen voor mij beide werelden samen. Een filmische stijl gaat over de manier waarop je een verhaal vormgeeft. Een documentaire blik gaat over de manier waarop je de werkelijkheid benadert. Het ene gaat over beeld, licht, beweging, kleur en geluid. Het andere over nieuwsgierigheid, observatie, mensen en echte momenten.

Ik wil die twee niet los van elkaar zien. Ik wil verhalen maken die filmisch aanvoelen zonder hun authenticiteit te verliezen. Waarin aandacht is voor beeld en geluid, maar waarin het verhaal altijd belangrijker blijft dan de techniek.

Daarom hoeft niet alles perfect te zijn. Een echte reactie is interessanter dan een perfecte reactie. Een onverwacht moment is interessanter dan een volledig geregisseerd moment. En een beeld met karakter is voor mij interessanter dan een technisch perfect beeld zonder gevoel.

Lees ook mijn eerdere artikel over Waarom authentieke beelden beter werken dan perfecte beelden.

Een filmische manier van vertellen, met een documentaire manier van kijken.

Dat is wat ik bedoel met een filmische stijl en een documentaire blik.